एखाद्या हॉटेल किंवा office complex मध्ये "earthing चे काय स्थिती आहे?" असे विचारले तर बहुतेक उत्तर येते: "इमारत बांधताना pits केले होते." किती pits, कुठे, कोणत्या कामासाठी, आणि शेवटचे कधी मोजले - याची माहिती क्वचितच असते. आणि मग एखाद्या दिवशी kitchen मधल्या fridge ला हात लावल्यावर हलका shock बसतो, किंवा पावसाळ्यात RCCB वारंवार trip होते.
घरात earthing म्हणजे साधारणपणे एक-दोन pits. पण commercial इमारतीत ती एक साखळी असते - basement मधल्या pits पासून main panel, प्रत्येक floor चा DB, sockets, lift आणि pump room, आणि terrace वरच्या lightning conductor पर्यंत. साखळीतील एक दुवा तुटला तरी पुढचे सगळे असुरक्षित होते. ही checklist हॉटेल, हॉस्पिटल, शाळा, office complex, mall आणि मोठ्या housing complexes चे facility manager किंवा owner यांच्यासाठी आहे - वर्षातून एकदा इमारत कोणत्या क्रमाने तपासावी.
सुरुवात: earth pits शोधा आणि label करा
पहिली अडचण बहुतेक वेळा हीच असते की pits सापडतच नाहीत. Paving, parking किंवा garden च्या कामात chambers झाकले जातात. म्हणून तपासणीची सुरुवात कागदावर करा:
- इमारतीचा एक साधा sketch काढा आणि प्रत्येक pit त्यावर मार्क करा.
- प्रत्येक pit ला नंबर आणि उद्देश लिहा: body earth, neutral earth, lightning, DG, lift, solar, server room. हा label chamber cover च्या आतल्या बाजूला किंवा जवळच्या भिंतीवर लावा.
- Chamber cover नसलेले, तुटलेले किंवा paving खाली गेलेले pits एका वेगळ्या list मध्ये लिहा - हे दुरुस्तीचे पहिले काम आहे.
- Pit मधील earth wire किंवा strip चा joint गंजलेला किंवा सैल आहे का, हे chamber उघडून पाहा.
प्रत्येक pit चे resistance मोजा
हे काम earth resistance tester ने करायचे असते, multimeter ने नाही. Multimeter फक्त continuity सांगतो - pit जमिनीशी किती चांगला जोडलेला आहे, हे तो सांगू शकत नाही.
- Design मध्ये शक्य असेल तिथे pit चा link काढून प्रत्येक pit स्वतंत्रपणे मोजा. सगळे pits एकत्र जोडलेले असताना घेतलेली एकच reading खराब pit लपवू शकते.
- प्रत्येक reading मागच्या वर्षीच्या reading शेजारी लिहा. एका reading पेक्षा trend जास्त महत्त्वाचा असतो - reading वर्षागणिक वाढत असेल तर pit ला maintenance हवा आहे.
- स्वीकारार्ह मर्यादा इमारतीच्या design नुसार ठरते. Commercial आणि industrial setup साठी साधारणपणे खूप कमी (अनेक ठिकाणी 1 ohm च्या आसपास किंवा कमी) reading अपेक्षित असते. आकडे आणि पद्धत आमच्या IS 3043 earthing guide मध्ये सविस्तर आहेत.
- उन्हाळ्यात कोरड्या मातीत reading जास्त येते. म्हणून मे महिन्यात घेतलेली reading म्हणजे वर्षातील सर्वात वाईट स्थिती - ती ठीक असेल तर पावसाळ्यात काळजी कमी.
Main LT panel आणि meter room
- Main panel मधील earth bus स्पष्ट दिसतो का, आणि pits कडून येणाऱ्या strips त्याला घट्ट जोडलेल्या आहेत का.
- Earth strip चे joints - काळसर, गंजलेले किंवा paint खाली लपलेले joints उघडून साफ करा आणि घट्ट करा.
- Panel body, door आणि cable armour panel च्या earth bus ला जोडलेले आहेत का.
- Meter room मध्ये pump, lift किंवा DG चे cables जिथून जातात, तिथे त्यांचे armour आणि glands earth ला जोडलेले आहेत का.
प्रत्येक floor चा DB
इथे सर्वात जास्त गडबड दिसते. Renovation किंवा tenant बदलताना नवीन DB बसवला जातो, आणि त्याला earth wire आणलेलीच नसते किंवा जुन्या wire ला "जोडून" दिलेली असते.
- प्रत्येक DB मध्ये incoming earth conductor आहे का, त्याचा size incoming phase cable च्या प्रमाणात योग्य आहे का.
- DB च्या earth bar पासून main earth bus पर्यंत continuity तपासा.
- DB मधील earth bar वर एकाच terminal मध्ये अनेक wires कोंबलेल्या नाहीत ना.
- Earth आणि neutral bars वेगळे आहेत, आणि त्यांच्यामध्ये कोणतीही "जुगाड" link नाही, हे पाहा.
वापराच्या ठिकाणी: sockets आणि RCCB
- प्रत्येक floor वरील काही sockets sample म्हणून तपासा: earth pin ला continuity आहे का, आणि neutral ते earth voltage किती आहे. ही voltage साधारणपणे खूप कमी असावी. ती जास्त येत असेल तर earthing किंवा neutral मध्ये दोष आहे.
- प्रत्येक RCCB चे test button दाबून ते लगेच trip होते का, हे पाहा. Trip न होणारे RCCB बदला.
- Kitchen, laundry, swimming pool, washrooms आणि बाहेरचे sockets - ओल्या जागा आधी तपासा.
- Server room आणि hospital मधील medical equipment साठी designer ने वेगळी earth व्यवस्था सांगितली असेल, तर ती तशीच आहे का, हे design नुसार तपासा.
Plant rooms: lift, pump, DG
- Lift machine room मधील motor, controller panel आणि guide rails चे earthing.
- Pump room मधील motors आणि starters - ओलाव्यामुळे इथे earth connections लवकर गंजतात.
- DG body आणि DG neutral चे स्वतंत्र pits, आणि AMF panel चे earthing. यासाठी आमची DG AMF panel checklist पाहा.
- इमारतीचा स्वतःचा transformer असेल, तर त्याच्या LT side चे neutral आणि body earthing. HT side चे काम authorised HT personnel कडूनच.
Terrace: lightning conductor, solar आणि AC units
Terrace कडे सर्वात कमी लक्ष दिले जाते, आणि वीज (lightning) पडली तर नुकसान सर्वात जास्त इथूनच होते.
- Lightning conductor (air terminal) सरळ आणि घट्ट बसवलेला आहे का, आणि down-conductor strip कुठेही तुटलेली किंवा काढलेली नाही ना.
- Lightning चे down-conductor स्वतःच्या pits पर्यंत जातात, आणि design मध्ये सांगितल्याशिवाय equipment earth शी जोडलेले नाहीत.
- Rooftop solar चे structure आणि inverter earthing - नंतर बसवलेल्या solar मध्ये हे बहुतेक वेळा अर्धवट असते.
- AC outdoor units, water tank वरील pumps, dish antenna आणि telecom equipment यांचे earthing.
Earthing register: तपासणी लिहून ठेवा
एक साधे register (किंवा spreadsheet) ठेवा, ज्यात प्रत्येक तपासणीला:
- तारीख, तपासणी करणाऱ्याचे नाव आणि वापरलेले instrument.
- प्रत्येक pit ची reading - नंबर आणि उद्देशासह.
- कोणते DB आणि sockets तपासले, आणि काय सापडले.
- RCCB test चे निकाल.
- काय दुरुस्त केले, आणि काय बाकी आहे.
Insurance, fire safety किंवा customer audit मध्ये earthing च्या readings विचारल्या जातात. तोंडी "earthing ठीक आहे" हे audit मध्ये पुरेसे नसते.
तपासणी कधी करावी?
- वर्षातून एकदा: वरील संपूर्ण checklist.
- पावसाळ्याआधी: pit readings, terrace आणि बाहेरचे sockets.
- Renovation किंवा नवीन tenant नंतर: त्या floor चे DB आणि sockets.
- नवीन मोठे equipment बसवल्यावर: lift, DG, solar, मोठे AC plant - त्याचे earthing आणि main earth bus शी connection.
- Shock ची तक्रार किंवा वारंवार RCCB trip: लगेच, वाट न पाहता.
Remedial काम कधी लागते?
तपासणीनंतर खालीलपैकी काहीही सापडले तर ते फक्त नोंदवून सोडू नका:
- Pit reading design मर्यादेपेक्षा जास्त, किंवा दरवर्षी वाढत आहे.
- Pit सापडत नाही, किंवा chamber बुजवलेले आहे.
- एखाद्या DB ला earth conductor नाही किंवा continuity नाही.
- Socket वर neutral ते earth voltage जास्त.
- RCCB test button ने trip होत नाही.
- Lightning down-conductor तुटलेला किंवा equipment earth शी जोडलेला.
नवीन pit, जुन्या pit चे maintenance, नवीन earth conductor किंवा bonding - काय लागेल हे site पाहूनच ठरते. Pit बांधताना होणाऱ्या चुका earthing मधील नेहमीच्या चुका या guide मध्ये आहेत.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
Electrician multimeter ने earthing "ठीक" आहे म्हणतो, ते पुरेसे आहे का?
नाही. Multimeter फक्त wire जोडलेली आहे की नाही हे सांगतो. Pit चे जमिनीशी resistance मोजण्यासाठी earth resistance tester लागतो, आणि reading pit-wise घ्यावी लागते.
RCCB वारंवार trip होते, म्हणजे earthing खराब आहे का?
नेहमीच नाही. RCCB earth leakage मुळे trip होते - ओलावा, खराब appliance किंवा wiring मधील दोष ही कारणे असू शकतात. पण RCCB bypass करणे हा उपाय नाही. कारणे आणि उपाय MCB आणि RCCB trip होण्याची कारणे या guide मध्ये आहेत.
Shaats Electrical earthing inspection कसे करते?
आमची team calibrated earth tester ने प्रत्येक pit ची reading घेते, panels, DBs, sample sockets, RCCB, plant rooms आणि terrace तपासते, आणि pit-wise readings व फोटोसह written report देते. Report मध्ये काय तातडीचे आहे आणि काय पुढच्या वर्षी चालेल, हे वेगळे दाखवतो. Senior BE Electrical engineer report तपासतात. आमची वेळ 9 AM ते 9 PM आहे, आणि हॉटेल किंवा हॉस्पिटल मध्ये तपासणी guests आणि patients ला कमीत कमी त्रास होईल अशा वेळी ठरवतो.
पुढचे वाचन
Earthing हा electrical safety चा एक भाग आहे. संपूर्ण इमारतीच्या तपासणीसाठी electrical safety audit guide, आगीच्या धोक्यांसाठी electrical fire ची कारणे, आणि हॉटेल्ससाठी hotel आणि restaurant AMC checklist पाहा.
जालना रोड, उस्मानपुरा, निराला बाजार, CIDCO आणि गारखेडा परिसरातील commercial इमारतींसाठी आम्ही earthing testing, electrical safety audit आणि commercial electrical सेवा देतो. तुमच्या इमारतीची earthing तपासणी करायची असेल तर WhatsApp वर संपर्क करा.
